Provincies krijgen ruimte voor maatwerk in stikstofzonering

Zonering rond kwetsbare natuur vormt de belangrijkste pijler van de nieuwe stikstofaanpak van landbouwminister Jaimi van Essen. Dat staat in de Kamerstukken die dinsdag zijn gepubliceerd. Met de aanpak wil het kabinet de vergunningverlening weer op gang helpen. De maatregelen in de zones moeten niet alleen de stikstofuitstoot terugdringen, maar ook verdroging en versnippering van natuur tegengaan en de waterkwaliteit verbeteren.

Als de provinciale plannen onvoldoende resultaat opleveren, kan het kabinet terugvallen op een pakket ingrijpende landelijke maatregelen voor boeren in de zones. Een van de opties is een maximale veebezetting van 1,5 grootvee-eenheid (GVE) per hectare op gebiedsniveau. Ook wordt gedacht aan een bemestingsnorm van maximaal 170 kilo stikstof per hectare per jaar.

Voor de akkerbouw ligt daarnaast een gewasrotatie van een op drie met een rustgewas op tafel. Eventuele beperkingen voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen moeten voortkomen uit het overleg met sectorpartijen over het convenant waarover momenteel wordt gesproken.

Meer dan 9 miljard euro beschikbaar

De maatregelen betekenen voor agrarische bedrijven binnen de zonering een ingrijpende verandering. Boeren die hun bedrijfsvoering willen extensiveren, kunnen gebruikmaken van de subsidieregeling Extensieve Landbouw in Zones. Verder komt er ondersteuning voor bedrijfsverplaatsing en worden vrijwillige zaakbegeleiders ingezet. Ook staan verschillende openstellingen van een beëindigingsregeling gepland. Voor de ondersteuning van bedrijven in de zones is in totaal meer dan 9 miljard euro beschikbaar. Dat bedrag komt uit het stikstof- en natuurfonds, waarin 20 miljard euro zit.

Het kabinet vervangt in de nieuwe stikstofaanpak de huidige wettelijke doelen op basis van de kritische depositiewaarde (KDW) door emissiedoelen voor afzonderlijke sectoren. Die doelen moeten in 2035 zijn bereikt. Begin 2028 wordt voor het eerst gemeten of de sectoren voldoende voortgang boeken.

Voor de landbouw is het doel om de ammoniakuitstoot in 2035 met 42 tot 46 procent te verminderen ten opzichte van 2019. Dat betekent een reductie van 45,4 tot 49,7 kiloton. Voor 2030 geldt een tussentijdse streefwaarde van 23 tot 25 procent. De industrie en mobiliteit moeten ieder hun uitstoot met 50 procent terugbrengen. Tussen 2019 en 2024 heeft de landbouw al een reductie van 13,1 kiloton gerealiseerd. Het resterende reductiedoel wordt in het eerste kwartaal van 2027 verdeeld over de verschillende landbouwsectoren.

Rekenkundige ondergrens vervroegd

Het kabinet wil de rekenkundige ondergrens op 1 juli 2027 invoeren. Daarmee wordt de invoering naar voren gehaald ten opzichte van de eerdere planning. De ondergrens moet ervoor zorgen dat activiteiten die nauwelijks stikstof neerslaan eenvoudiger kunnen doorgaan. Dat is onder meer van belang voor de legalisatie van PAS-melders en interimmers.

Aan de invoering verbindt het kabinet wel verschillende voorwaarden. De emissiedoelen en het maatregelenpakket moeten definitief zijn vastgesteld. Ook moet de zoneringsaanpak formeel zijn vastgelegd en moeten de beheersmaatregelen juridisch zijn geborgd. Daarmee moet worden voorkomen dat de stikstofneerslag in bepaalde regio’s ongewenst toeneemt. Volgens de Kamerbrief kan de rekenkundige ondergrens onder meer ruimte bieden aan woningbouwprojecten, PAS-melders en interimmers.

Kabinet legt nieuwe koers vast

Dinsdag heeft de minister ook een wetsvoorstel met de nieuwe stikstofdoelen naar de Tweede Kamer gestuurd. ‘In juni kozen we de richting. Vandaag leggen we de route vast. Daarmee doen we wat nodig is om weer vergunningen te verlenen. Van boeren vragen we veel, maar dat doen we met realisme en beleid dat aansluit op de praktijk. En met een goed inkomen nu en in de toekomst. Wie nu begint, staat er niet alleen voor. Zo halen we Nederland van het slot. Voor boer, natuur en bouw.’

Wageningen University & Research onderzocht in opdracht van het kabinet de sociaaleconomische effecten van de eerder aangekondigde stikstofaanpak. Uit dat onderzoek komt naar voren dat boeren goede ondersteuning nodig hebben. De omschakeling van hun bedrijfsvoering vraagt namelijk om forse investeringen van zowel de boeren zelf als de overheid en de markt.

Het kabinet onderschrijft deze conclusie. Daarom wil het niet alleen subsidies beschikbaar stellen, maar ook met ketenpartijen afspraken maken over vergoedingen voor prestaties op het gebied van milieu, water en natuur. Als daar vóór 1 april 2027 geen afspraken over zijn gemaakt, wil het kabinet deze beloning per 1 januari 2029 wettelijk vastleggen.