Bronaanpak+is+noodzaak+voor+emissies%2C+welzijn+en+gezondheid+varkens
Achtergrond
©

Paul Poels Fotografie

Bronaanpak is noodzaak voor emissies, welzijn en gezondheid varkens

Met bronaanpak is een hoge reductie van ammoniak haalbaar. Niet altijd zomaar 85 procent reductie of meer, maar wel 60 procent. Aanpak bij de bron zorgt voor een veel beter stalklimaat en is een noodzakelijk uitgangspunt voor het houden van varkens met een krulstaart. Daarbij is dagelijks mest verwijderen een ideaal startpunt voor monomestvergisting.

Het driejarige project RAMBO (Reductie van Ammoniak via Brongerichte en flankerende Oplossingen) was onder andere gericht op het vinden van emissiereductie via bronaanpak en andere oplossingen voor varkens- en pluimveebedrijven. Het project liep in de grensregio tussen Nederland en Vlaanderen waar veel intensieve bedrijven actief zijn.

Dagontmesting is een maatregel die de ammoniakemissie bij de bron aanpakt. Door dagelijks mest en urine te verwijderen, krijgen de enzymen die zorgen voor de omzetting van ureum naar ammoniak veel minder kans. Ook beperkt dat het vrijkomen van methaan en geur. Wel moet de mest naar een afgesloten opslag, en verdere bewerking ondergaan om te voorkomen dat de emissies buiten de stal alsnog plaatsvinden.

De Hoeve Innovatie heeft een systeem ontwikkeld, waarbij die mest dagelijks uit de stal wordt gespoeld. Bij dat systeem ligt achter in het hok voor biggen of vleesvarkens een mestkanaal – van beton of ander materiaal – met daaronder een kunststof bak met schuine wanden. Een deel van de dagverse mest wordt gebruikt om dat kanaal geheel leeg te spoelen.

Voor in het hok van de dieren ligt een waterkanaal. Daarin komt voornamelijk geknoeid water of voer, en geen of nauwelijks mest of urine. De waterdiepte in het mestkanaal moet minimaal 10 centimeter zijn om eventuele emissies te voorkomen en dit wordt na iedere ronde ververst. De rest van het hok bestaat uit 60 procent dichte vloer.

Een voorbeeld van het dagontmestingssysteem DUOSEP (K) onder een rij vrijloopkraamhokken.
Een voorbeeld van het dagontmestingssysteem DUOSEP (K) onder een rij vrijloopkraamhokken. (Koos Groenewold)


‘Belangrijk is om bevuiling van die dichte vloer te voorkomen, anders ben je zo een deel van de emissiereductie weer kwijt’, weet mede-eigenaar Marion Kunstt-Verhoeven van De Hoeve Innovatie. ‘Bij opleg strooien we voer op de vloeren. Dan weten de varkens dat dit niet de plek is om te urineren of mesten. Daarna komt er dagelijks luzerne als hokverrijking op de dichte vloer. Voer dat zorgt voor een goede mestconsistentie en schone droge vloeren. En het klimaat stuurt het mestgedrag. Kortom, de gehele omgeving van het varken moet optimaal zijn.’

86 procent reductie

Het systeem van De Hoeve Innovatie heeft zich bij gespeende biggen al bewezen. Daar is een reductie van de ammoniakemissie haalbaar van 86 procent. De aanvraag voor een officiële erkenning als emissiearm systeem loopt al enige tijd. Bij de vleesvarkens haalt het systeem een reductie van 60 procent. In Vlaanderen zou dat voldoende zijn om een aanvraag voor erkenning in te kunnen dienen, al zijn er dan nog wel metingen op meerdere locaties nodig. Voor Nederland is dat reductiepercentage te beperkt om als emissiearm systeem erkend te kunnen worden.

Inmiddels onderzoekt De Hoeve Innovatie het effect van aanzuren van een deel van de dagverse mest, die daarna als buffervloeistof terugkomt in het mestkanaal. Dat moet de ammoniakemissie verder beperken. Kunstt-Verhoeven: ‘We onderzoeken op twee praktijklocaties hoe laag de zuurgraad moet worden, hoeveel aangezuurde mest je moet terugzetten en hoe vaak je dat moet verversen.’

Het toevoegen van additieven aan het voer heeft weinig of geen effect op de ammoniakuitstoot.
Het toevoegen van additieven aan het voer heeft weinig of geen effect op de ammoniakuitstoot. (ILVO)


Binnen RAMBO is dagontmesting in een proefafdeling met vrijloopkraamhokken onderzocht. De eerste ronden hebben al geleid tot meerdere aanpassingen, waarmee onder andere het aantal doodliggers is beperkt. Dit komt nu overeen met een standaard kraamhok. Verder was het nodig om het mestgedrag te sturen. De komende periode start het meten van de emissies in het vrijloopkraamhok met dagontmesting.

Voor vrijloopkraamhokken biedt het DUOSEP-V-systeem van Jovas perspectief. Hierbij liggen er onder het rooster van het vrijloopkraamhok zes trechtervormige vakken. Een daarvan is voor opvang van geknoeid voer en water. Twee zijn voor mestopvang voor het moment dat de zeug rondom werpen vaststaat. De andere drie vakken vangen de mest en urine op in de vrijloopperiode. Het aflaten bij dit systeem gebeurt automatisch, waarbij het mestvak met voer en water zorgt voor een extra spoeling van de andere mestvakken.

Onderzoek naar de werking van het systeem op een bedrijf in Limburg laat een reductie zien van 89 procent ammoniak, 90 procent methaan en 70 procent geur. In het kader van het Rammonia-project (reductie van ammoniakemissies in veestallen), dat in Vlaanderen het project opvolgt, wil het onderzoek dit kraamhok bemeten. ‘Daarbij passen we het aan naar een rechte opstelling van de zeug, in plaats van een schuine opstelling’, aldus Lisa Dejonghe van Inagro.

Nog niet voor dragende zeugen

Voor dragende zeugen is er nog geen systeem dat 85 procent reductie behaalt. Het Total Circular Farm Concept van Kamplan, waarbij mest en urine in schoon water valt dat is teruggewonnen uit de mest, haalt een reductie van 65 procent bij de zeugen. Bij vleesvarkens komt dit tot 82 procent. Een optie voor de dragende zeugen is mestkoeling. Maar dit systeem behaalt slechts 48 procent reductie.

Andere opties die tijdens de Tour de Boer van RAMBO zijn getoond, zijn de in Frankrijk ontwikkelde TracVac-mestrobot en de TracReno-mestschuif. De TracVac-mestrobot rijdt onder de roosters rond en verwijdert voortdurend mest en urine. Eerste Franse resultaten laten een ammoniakemissiereductie van 62 procent zien. Bij de TracReno-mestschuif worden urine en mest direct gescheiden. Het systeem moet een ammoniakemissiereductie van 70 procent bij zeugen en vleesvarkens mogelijk maken.

Een vergelijkbaar systeem is het Vermeulen Dobbelare Welfare System (VeDoWS). Bij dit mestscheidingssysteem worden mest en urine onder de roosters gescheiden. Urine loopt naar een aparte opslag en een schuif haalt om de 4 uur de vaste mest weg. In Vlaanderen heeft dit systeem een erkenning met een ammoniakreductie van 52 procent bij vleesvarkens, guste en dragende zeugen en een geurreductie van 75 procent bij vleesvarkens en 50 procent bij zeugen.

Voor gespeende biggen, vleesvarkens en vrijlopende kraamzeugen biedt het in Zweden ontwikkelde Moving Floor-systeem een optie. De varkens lopen daar in een hok met een dichte kunststof vloer. Deze vloer bestaat uit een eindloze band, die telkens een stukje opschuift. Urine loopt van de vloer af en door het opschuiven verdwijnt ieder uur de mest. Op het nieuwe, schone stuk komt direct een hokverrijkingsmateriaal, waardoor de varkens de vloer ook schoonhouden.

Meer dan 80 procent reductie

In Zweden zijn hiermee emissiereducties van meer dan 80 procent behaald. Het wordt momenteel getest in Limburg. Binnenkort wordt het systeem ook geïnstalleerd op het Proef- en Vormingscentrum voor de Landbouw. Groot voordeel van dagontmesting is het veel betere stalklimaat. De gezondheid en prestaties van de varkens gaan er hierdoor flink op vooruit en de ervaring leert dat het goed lukt varkens met een krulstaart te houden.

Bij De Hoeve Innovatie halen de vleesvarkens een groei van gemiddeld 1.140 gram per dag met een voerconversie van 2,25. Bij 8.000 afgeleverde vleesvarkens scheelt dit 84.000 euro per jaar. Omdat er ruim 500 minder vleesvarkensplaatsen nodig zijn om hetzelfde aantal biggen groot te brengen, zou dit bij nieuwbouw een ruim 500.000 euro lagere investering vergen.

Toevoegmiddelen hebben slechts beperkt effect
Tijdens het RAMBO-project zijn diverse direct toepasbare opties getest om de ammoniakuitstoot te verlagen. Het toevoegen van zeolieten aan het voer had echter geen duidelijk of nauwelijks effect. Hetzelfde geldt voor de meeste Yucca-extracten. Mogelijk is er een specifiek Yucca-preparaat dat wel werkt. Dat wordt nog nader onderzocht.
Een effectieve maatregel is het toevoegen van een biostimulerend middel aan de mest. Het middel ‘0-emissie’ van NaturalGrown beïnvloedt de microbiële processen in de mestput. Onderzoek in een afdeling met vleesvarkens op de Varkenscampus van ILVO toont aan dat mag worden uitgegaan van een emissiereductie van ongeveer 24 procent. Automatisch doseren is een voorwaarde.

Stelling

Loading

Weer

  • Zaterdag
    9° / 0°
    30 %
  • Zondag
    6° / -1°
    20 %
  • Maandag
    5° / -1°
    0 %
Meer weer